Tuesday, November 17, 2026
معدن‌نامه

در گفت‌وگو با مشاور مدیرعامل شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران بررسی شد:

ذوب‌آهن اصفهان و معادن زغال‌سنگ؛ بازگشت به همکاری راهبردی برای تأمین پایدار مواد اولیه

بهروز برنا

مشاور مدیرعامل شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران تشکیل کنسرسیومی با محوریت ذوب‌آهن اصفهان و مشارکت معادن، بخش اکتشاف و فرآوری و نهادهای سیاست‌گذار را راهکاری برای تأمین پایدار زغال‌سنگ مورد نیاز این کارخانه دانست و تأکید کرد که حل این مسئله به شناخت دقیق ذخایر، سرمایه‌گذاری در اکتشاف، بهبود روش‌های استخراج و توسعه فرآوری نیاز دارد.

اندازه متن

1,109 بازدید

بهروز برنا در گفت‌وگو با پایگاه خبری «معدن نامه»، اهمیت تأمین پایدار زغال‌سنگ متناسب با شاخص‌های مورد نیاز برای تولید کک مصرفی کوره بلند ذوب‌آهن اصفهان را بررسی و تحلیل کرد.

وی در این خصوص گفت: مسئله ذوب‌آهن صرفاً وجود ذخایر زغال‌سنگ در کشور نیست و نکته قابل توجه میزان ذخایری است که از نظر کیفیت، از جمله خاکستر، گوگرد، رطوبت، مواد فرار و استحکام کک تولیدی (CRS) و همچنین کمیت و ویژگی‌های فرآوری، با نیاز تولید کک متالورژیکی این کارخانه سازگار باشند.

مشاور مدیرعامل شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران افزود: تفاوت ویژگی‌های زغال‌سنگ داخلی با مشخصات مورد نیاز ذوب‌آهن سبب شده این کارخانه بخشی از نیاز خود را از طریق واردات تأمین کرده و با زغال‌سنگ داخلی ترکیب کند تا خوراک مناسب خط تولید به دست آید.

 

 

برنا تاکید کرد: این وضعیت را باید در ارتباط با فناوری تولید ذوب‌آهن اصفهان بررسی کرد. در روش کوره بلند که از روش‌های تولید فولاد در دنیاست، زغال‌سنگ و کک نقش محوری دارند، درحالی‌که تولید در فولاد مبارکه بر پایه روش قوس الکتریکی و انرژی گاز انجام می‌شود و به کک وابسته نیست. به همین دلیل ذوب‌آهن برای تداوم تولید ناگزیر است زغال‌سنگ و کک را متناسب با نیاز فنی فرایند تولید در اختیار داشته باشد.

وی با بیان اینکه اگر ذوب‌آهن به‌عنوان مصرف‌کننده اصلی زغال‌سنگ کشور وجود نداشت بخشی از معادن زغال‌سنگ با بازار و انگیزه اقتصادی محدودی روبه‌رو می‌شدند، به نقش تاریخی این کارخانه در آغاز فعالیت‌های اکتشافی و معدن‌کاری کشور پرداخت و گفت: ذوب‌آهن اصفهان به‌عنوان بانی معادن کشور در شناسایی ذخایر و استخراج نقش کلیدی داشته است که این نقش در شرایط فعلی نیز می‌توانست در توسعه معادن زغال‌سنگ ادامه یابد.

هر زغال‌سنگی خوراک کوره بلند ذوب‌آهن نیست

مشاور مدیرعامل شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران افزایش استخراج را نیازمند کار اکتشافی دقیق‌تر، شناخت ذخایر و استفاده از روش‌های بهینه استخراج دانست و گفت: حتی در مناطقی که ذخایر شناخته‌شده وجود دارند نیز باید کیفیت و کمیت قابل برداشت با توجه به نیاز مصرف‌کننده و محدودیت‌های فنی ارزیابی شود زیرا وجود هر ذخیره‌ای الزاماً به معنای تأمین خوراک مناسب برای کوره بلند ذوب‌آهن نیست.

کنسرسیوم مدلی برای پیوند معدن و صنعت فولاد

برنا در پاسخ به پرسشی درباره مدل تأمین مالی توسعه معادن گفت: برای این کار می‌توان یک کنسرسیوم را با محوریت ذوب‌آهن تشکیل داد زیرا سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت و زودبازده با ماهیت فعالیت زغال‌سنگ همخوانی ندارد و ممکن است بخش خصوصی در صورت تنها بودن دلیل طولانی بودن دوره بازگشت سرمایه، از ادامه کار منصرف شود.

مشاور مدیرعامل شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران در این زمینه نمونه‌هایی از معادن را یادآور شد که پس از تغییر ارزیابی اقتصادی سرمایه‌گذار، فعالیت آن‌ها متوقف شده است.

وی به تشریح الگوی پیشنهاد کنسرسیوم پرداخت و گفت: در این مدل ذوب‌آهن نقش راهبر را بر عهده می‌گیرد و شرکت‌های فولادی، معادن زغال‌سنگ، مجموعه‌های اکتشافی و بخش‌های مرتبط با فرآوری در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. چنین ساختاری می‌تواند نیاز مواد اولیه کارخانه را به برنامه توسعه معدن پیوند دهد و به معادن امکان دهد برای اکتشاف تکمیلی، حفاری، استخراج ایمن و فرآوری، برنامه‌ای بلندمدت داشته باشند. این رویکرد علاوه بر تأمین مواد اولیه، می‌تواند به حفظ اشتغال و معیشت کارگران معدن نیز کمک کند.

 

 

برنا همچنین ایجاد بانک اطلاعاتی جامع از وضعیت معادن را از اقدامات پایه‌ای دانست و تصریح کرد: کنسرسیوم باید تصویر روشن‌تری از محل ذخایر، ظرفیت‌ها، کیفیت، وضعیت فعالیت و نیازهای توسعه‌ای معادن به دست آورد. همچنین بخشی از سرمایه‌گذاری باید به اکتشاف و شناسایی ذخایر جدید اختصاص می‌یابد و در کنار آن، روش‌های بهینه استخراج و فرآوری نیز بررسی شود.

مشاور مدیرعامل شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران نقش وزارت صمت را در این سازوکار کلیدی دانست و تأکید کرد: قوانین و حمایت‌های لازم باید به‌گونه‌ای باشند که برنامه مشترک به اجرا برسد.

برنا همچنین پیشنهاد کرد: سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور می‌تواند در شناسایی و جست‌وجوی مناطق جدید نقش داشته باشد، مجموعه‌های تخصصی مراحل اکتشاف عمومی تا تفصیلی و تعیین ذخیره را پیگیری کنند و بخش‌های دیگر نیز مسئولیت بهره‌برداری و فرآوری را بر عهده بگیرند.

به گفته مشاور مدیرعامل شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران، تقسیم کار روشن و تخصص‌محور، مسیر سرمایه‌گذاری را شفاف کرده و مانع پراکندگی اقدامات می‌شود.

سیاست صادرات؛ اولویت با نیاز صنایع داخلی

این صاحب‌نظر بخش معدن درباره صادرات زغال‌سنگ کک‌شو گفت: زمانی که صنعت داخلی به این ماده اولیه نیاز دارد، صادرات آن باید با در نظر گرفتن اولویت‌های تولید کشور بررسی شود. اگر کشور در آینده می‌تواند از نظر کمیت و کیفیت، بیش از نیاز صنایع داخلی تولید کند، صادرات مازاد می‌تواند توجیه داشته باشد اما در شرایط کمبود، لازم بود زغال‌سنگ قابل استفاده در خدمت تولید داخل قرار گیرد.

وی افزود: راهکار پایدار تنها جلوگیری از صادرات یا افزایش مقطعی تولید نیست بلکه باید ظرفیت واقعی معادن، کیفیت محصول، نیاز کارخانه و برنامه توسعه ذخایر در کنار یکدیگر دیده شوند. ازاین‌رو با شناخت دقیق‌تر ذخایر و ایجاد زنجیره هماهنگ اکتشاف، استخراج و فرآوری، می‌شود درباره میزان نیاز داخلی و مازاد احتمالی، تصمیم‌گیری دقیق‌تری داشت.

تعادل میان هزینه کارخانه و صرفه اقتصادی معدن

برنا درباره چگونگی جمع کردن دو هدف کاهش هزینه مواد اولیه ذوب‌آهن و افزایش صرفه اقتصادی معادن داخلی گفت: راه‌حل را باید در سرمایه‌گذاری مشترک و برنامه‌ریزی بلندمدت جست‌وجو کرد. می‌توان با معدن‌کاران کوچک مشارکت کرد به‌گونه‌ای که در کنار فعالیت جاری معدن، اکتشاف تکمیلی و توسعه محدوده نیز با مشارکت سرمایه‌گذار صنعتی انجام شود و منافع و مسئولیت‌ها در چهارچوبی روشن تعریف شوند.

وی پیشنهاد کرد: ذوب‌آهن می‌تواند برنامه‌ای راهبردی و چندساله تدوین کند. در چنین برنامه‌ای باید نیازهای مواد اولیه، سرمایه‌گذاری اکتشافی، ظرفیت فرآوری و اقتصاد معادن به‌صورت هماهنگ بررسی شوند. همچنین افزایش قیمت زغال‌سنگ داخلی باید با توجه هم‌زمان به کیفیت و کمیت ارزیابی شود زیرا صرف افزایش قیمت، بدون توجه به مشخصات فنی محصول، مسئله تأمین پایدار را حل نمی‌کند.

آرک معدنی ذوب‌آهن در برابر زغال‌سنگ؛ امکان شکل‌گیری همکاری دوطرفه

برنا افزود: اگر ذوب‌آهن محصول مورد نیاز معادن را تأمین کند و در مقابل بخشی از زغال‌سنگ مورد نیاز خود را دریافت کند، می‌تواند زمینه دیگری برای همکاری متقابل فراهم شود. چنین مدلی زمانی کارآمد است که هر دو طرف از آن منتفع شوند و همکاری به رقابت بر سر منافع کوتاه‌مدت تبدیل نشود.

مشاور مدیرعامل شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران خاطرنشان کرد: ذوب‌آهن در تولید محصولاتی که برای زیرساخت و ایمنی معادن اهمیت دارند، تجربه‌ای به دست آورده و این تجربه نباید نادیده گرفته شود. به‌کارگیری ظرفیت‌های موجود و ایجاد پیوند میان محصولات صنعتی و مواد معدنی می‌تواند بخشی از راه‌حل گسترده‌تر تأمین پایدار باشد.

اقدامات فوری: از شناسایی ظرفیت‌ها تا تسهیل اجرا

برنا در اولویت‌بندی اقدامات بار دیگر بر ایجاد بانک اطلاعاتی قوی از معادن و ظرفیت‌های زغال‌سنگ تأکید کرد و ادامه داد: باید روشن شود بیشترین ظرفیت‌ها در کدام پهنه‌ها قرار دارند، چه موانعی توسعه آن‌ها را کند کرده و چه راهکارهایی برای رفع این موانع وجود دارد.

وی پیشنهاد کرد: نمایندگان بخش‌های مرتبط، از جمله نهادهای مسئول منابع طبیعی و دستگاه‌های اجرایی می‌توانند در سازوکار مشترک حضور داشته باشند تا ملاحظات محیطی و قانونی از ابتدا در برنامه‌ریزی لحاظ شوند.

 

 

مشاور مدیرعامل شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران ادامه داد: پس از شکل‌گیری توافق تخصصی در کنسرسیوم، وزارت صمت باید مسیر اجرای تصمیم‌ها را تسهیل کرده و موانع اداری و اجرایی تا حد امکان برطرف شوند. در این چهارچوب ظرفیت ذخایر، امکان استخراج، نیازهای فرآوری و محل مناسب ایجاد واحدهای فرآوری باید به‌صورت یکپارچه بررسی ‌شود.

وی در جمع‌بندی دیدگاه خود گفت: برای حل مسئله تأمین زغال‌سنگ ذوب‌آهن یک اقدام منفرد کفایت نمی‌کند. ایجاد کنسرسیوم، شناخت دقیق ذخایر، سرمایه‌گذاری در اکتشاف، بهبود روش‌های استخراج، توسعه فرآوری و هماهنگی میان نهادهای مسئول باید در قالب برنامه‌ای مرحله‌بندی‌شده پیش رود. چنین برنامه‌ای می‌تواند هم ارزش افزوده معدنی و اشتغال ایجاد کند و هم نگرانی از تأمین مواد اولیه ذوب‌آهن را کاهش دهد.

ذوب‌آهن و مسئولیت زنجیره تأمین

مشاور مدیرعامل شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران در بخش پایانی گفت‌وگو، بر ضرورت نگاه یکپارچه به جایگاه ذوب‌آهن در زنجیره معدن و فولاد تأکید کرد و گفت: این کارخانه به دلیل شیوه تولید خود به زغال‌سنگ و کک متناسب با مشخصات فنی نیاز دارد و محدودیت در تأمین این مواد می‌تواند استمرار تولید را تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر ذوب‌آهن محصولاتی مانند ریل و آرک معدنی تولید می‌کند که در زیرساخت‌های کشور و فعالیت معادن کاربرد ویژه دارند. به همین دلیل ظرفیت این مجموعه تنها به تولید فولاد محدود نبوده و می‌تواند در قالب همکاری با معادن نقش گسترده‌تری ایفا کند.

برنا در پایان گفت: تشکیل کنسرسیوم با محوریت ذوب‌آهن را راهکاری برای نزدیک کردن ظرفیت‌های معدنی کشور به نیاز واقعی صنعت است و این رویکرد باید بر اطلاعات دقیق، نگاه بلندمدت، همکاری دوطرفه و پشتیبانی سیاست‌گذار استوار باشد.

گفت‌وگو از: سمیه ایزدی

گالری تصاویر

منبع: معدن‌نامه

اشتراک در تلگرامLinkedIn ↗

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جست‌وجوی پیشرفته اخبار

با تیتر، موضوع یا نام شرکت جست‌وجو کنید. فقط خبرهای عمومی منتشرشده نمایش داده می‌شوند.

همه فیلترها و جست‌وجوی پیشرفته