Sunday, November 22, 2026
معدن‌نامه

ایجاد هاب ملی فناوری معدن‌کاری در یزد؛ گامی جهت عبور از خام‌فروشی و توسعه معدنکاری سبز

خام‌فروشی

<p>مسوول راه‌اندازی هاب فناوری‌های معدن‌کاری پارک علم‌ و فناوری یزد ضمن تشریح جزئیات راهبری آن، از طراحی نقشه راه پنج‌ساله با محوریت هوشمندسازی، توسعه معدنکاری سبز و پوشش ریسک صنایع برای بهره‌گیری از شرکت‌های دانش‌بنیان خبر داد و تأکید کرد: این طرح با ایجاد هم‌افزایی میان دولت، صنایع و دانشگاه‌ها، به دنبال تبدیل چالش‌های معدنی به ثروت، اشتغال نخبگانی و ارزش افزوده اقتصادی است.</p>

اندازه متن

3 بازدید

پایگاه خبری «معدن نامه»: روح‌الله غفارزاده ضمن تحلیل وضعیت موجود بخش معدن کشورمان، اظهار کرد: در شرایط کنونی کشور از ذخایر معدنی ارزشمند، معادن بزرگ، صنایع معدنی توانمند، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های دانش‌بنیان، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و نیروی انسانی متخصص برخوردار است ولی با این حال، یکی از چالش‌های بنیادین در این حوزه، پراکندگی این پتانسیل‌ها و نبود سازوکاری منسجم برای هم‌افزایی و تبدیل توانمندی‌های نهفته در زنجیره معدن به ارزش اقتصادی ملموس است.

وی فلسفه وجودی هاب ملی فناوری معدنکاری را پاسخی ساختاریافته به همین دغدغه دانست و تاکید کرد: هدف این طرح، ایجاد ساختار اداری یا سازمانی جدید و موازی نیست بلکه رویکرد اصلی، بر معماری و شبکه‌سازی یک اکوسیستم ملی استوار شده تا در قالب آن، دولت، صنایع، بخش خصوصی، تشکل‌های تخصصی، دانشگاه‌ها، پارک‌های علم و فناوری، شرکت‌های فناور و سرمایه‌گذاران بر پایه ماموریت و منافع مشترک در طول زنجیره ارزش هم‌افزا شوند.

از نیازسنجی تا تجاری‌سازی؛ پایان کار فعالیت‌های جزیره‌ای

مسوول راه‌اندازی هاب فناوری‌های معدن‌کاری با اشاره به تغییر رویکرد از فعالیت‌های جزیره‌ای به حل مسائل واقعی صنعت، تصریح کرد: در الگوی جدید، منابع، دانش، زیرساخت‌ها و سرمایه‌های موجود مستقیماً به سوی رفع نیاز‌های صنعت معدن و ارتقای فناوری هدایت می‌شوند و بدین‌ترتیب، چرخه‌ای به‌هم‌پیوسته شامل «احصای نیاز، تعریف دقیق مساله فناورانه، توسعه و انتخاب راهکار، آزمون و پایلوت صنعتی و در نهایت تجاری‌سازی و خرید فناورانه» استقرار می‌یابد.

غفارزاده در ادامه، مزیت‌های ژئواکونومیک و علمی استان یزد را برای میزبانی این ماموریت ملی برشمرد و بیان کرد: یزد به عنوان یکی از کانون‌های کلیدی معدن و صنایع معدنی، از ذخایر غنی، معادن فعال، صنایع پیشرفته فرآوری، فولاد، زنجیره تامین، پیمانکاران زبده و شرکت‌های فناور بهره‌مند است؛ تلفیق این توان صنعتی با قدرت علمی دانشگاه، پارک علم و فناوری، مراکز پژوهشی، صندوق‌های تامین مالی و شبکه پویای فعالان اقتصادی در استان یزد، بستر ایده‌آلی برای شکل‌گیری یک زیست‌بوم جامع فراهم ساخته است.

وی همجواری یزد با استان کرمان به عنوان دیگر قطب معدنی کشور را یک مزیتی راهبردی توصیف کرد و گفت: این پیوستگی جغرافیایی، زمینه اتصال هم‌افزایی توانمندی‌های معدنی، صنعتی و علمی دو استان را به وجود آورده و به تکوین شبکه‌ای فراگیر با محوریت یزد شتاب می‌بخشد.

این مسوول همچنین به اقدام مهم وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در این خصوص نیز اشاره کرد و افزود: واگذاری مسوولیت دبیرخانه شبکه فناوری کشور به پارک علم و فناوری یزد، پشتوانه نهادی و اعتبار ارزنده‌ای است که ارتباط توانمندی‌های استانی با شبکه سراسری فناوری را تسهیل کرده و تبادل دانش میان پارک‌ها، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان سراسر ایران را ممکن می‌سازد.

معدنکاری سبز و پایدار؛ رسالت گریزناپذیر هاب ملی معدن

غفارزاده با نقد دیدگاه‌های سنتی به حوزه معدن و تاکید بر این که نگرش اقتصادی به حوزه معدنکاری نباید در استخراج ماده خام متوقف بماند، تبیین کرد: ارزش افزوده حقیقی در فرآوری پیشرفته، خلق محصولات با ارزش بالاتر، توسعه صنایع پایین‌دستی، بومی‌سازی ماشین‌آلات و تجهیزات، هوشمندسازی و صدور خدمات مهندسی نهفته است.

وی ادامه داد: بسط این زنجیره علاوه بر رشد درآمد‌های پایدار ملی و استانی، اشتغال نخبگانی، رونق بنگاه‌های دانش‌بنیان، شکوفایی شهر‌ها و ارتقای سطح رفاه عمومی را به دنبال دارد.

مسوول راه‌اندازی هاب فناوری‌های معدن‌کاری، حرکت به سمت معدنکاری سبز و پایدار را رسالت گریزناپذیر این هاب ارزیابی کرد و ادامه داد: بهره‌گیری از فناوری‌های نو برای مدیریت بهینه آب و انرژی، مهار باطله‌ها و پسماندها، کاهش آلاینده‌ها و بازچرخانی منابع دیگر یک انتخاب فانتزی نیست بلکه ضرورتی برای بقا و صیانت از آینده صنعت معدن به شمار می‌رود؛ در واقع فناوری نقطه تعادل میان رشد اقتصادی، حفاظت از زیست‌بوم و مسوولیت اجتماعی است.

غفارزاده با یادآوری این که موفقیت این مسیر در گرو هم‌داستانی تمام بازیگران است و هیچ نهادی به تنهایی قادر به تحقق چنین هدفی نیست، به نقش تسهیل‌گری و سیاست‌گذاری دولت اشاره کرد و متذکر شد: در این راه صنایع تقاضای واقعی را مطرح و دانشگاه‌ها دانش و راه‌حل تولید می‌کنند، شرکت‌های فناور دستاورد‌ها را توسعه می‌دهند، تشکل‌ها اعتمادآفرینی و سرمایه‌گذاران مسیر بازار را باز می‌کنند؛ بدین‌ترتیب چالش‌های واقعی صنعت به فرصت‌های فناورانه، فرصت‌ها به کسب‌وکار و کسب‌وکار به ثروت و اشتغال تبدیل خواهد شد.

راهکار هاب برای پوشش ریسک صنایع و شکستن سد سنت‌گرایی

غفارزاده در پاسخ به این که چگونه صنایع معدنی به بهره‌گیری از شرکت‌های فناور ترغیب خواهند شد، تشریح کرد: فرآیند‌های سنگین استخراج و تولید در صنایع معدنی همواره با احتیاط بالا در پذیرش نوآوری روبه‌رو بوده است و نگرانی از توقف خطوط تولید یا تحمیل خسارت، در کنار نگاه سنتی که متمرکز بر حجم فیزیکی تولید، بهره‌وری، انرژی و ارزش افزوده را کمتر مورد توجه قرار می‌داد، باعث شده بود تا دیواری از بی‌اعتمادی و کم‌میلی میان این صنایع و شرکت‌های فناور کشیده شود.

وی با بیان این که اهتمام هاب بر تعدیل این بی‌اعتمادی و ریسک با استفاده از فناوری با مکانیزم‌های دقیق است، گفت: با هدایت فناوران به آزمون‌های چندباره در پایلوت‌های آزمایشگاهی، در اختیار گذاشتن زیرساخت‌های دانشگاهی و تنظیم تفاهم‌نامه‌ها و قرارداد‌ها با پشتوانه صندوق‌های خطرپذیر با هدف ایجاد تضامین مجکم اجرایی، تلاش می‌شود تا ریسک برای بخش صنعت به حداقل برسد.

آسیب‌شناسی ناکامی مراکز نوآوری و چرایی رویکرد به نوآوری باز

مسوول راه‌اندازی هاب فناوری‌های معدن‌کاری در استان یزد، در ارزیابی علل ناموفق بودن برخی مراکز نوآوریِ اختصاصیِ معادن در گذشته، به سه نقص ساختاری اشاره و تصریح کرد: نخست آن که فرآیند تبدیل ایده به محصول تجاری، ماهیتی فرهنگی، تدریجی و زمان‌بر دارد و با نگرش بازدهی فوری سازگار نیست لذا هزینه‌کرد در این عرصه یک سرمایه‌گذاری بلندمدت است.

وی ایراد دوم را تمایل اشتباه معادن به ایجاد مراکز نوآوری بسته و انحصاری درون مجموعه‌های خود عنوان و ذکر کرد: این در حالیست که استراتژی کارآمد جهانی، «نوآوری باز» است تا مسائل به جای صرف هزینه‌های سنگین برای ایجاد واحد‌های بسته تحقیق و توسعه، به شرکت‌ها و استارتاپ‌های نخبه سراسر کشور برون‌سپاری شوند که دستاورد‌های بسیار بزرگ‌تر را با هزینه‌هایی به مراتب کمتر به بار می‌آورد.

غفارزاده سومین آسیب را نحوه اشتباه نیازسنجی خواند و با بیان این که در گذشته احصای نیاز‌ها عموما توسط تیم‌های غیرفنی یا در قالب پرسشنامه‌های عمومی جمع‌آوری می‌شد که ماهیت چالش را به درستی منعکس نمی‌کرد، تاکید کرد: در الگوی هاب، تبدیل تقاضا به مساله فناورانه با تلفیق دقیق چالش، دانش روز و تخصص‌های فنی رقم می‌خورد تا آنچه در اختیار فناور قرار می‌گیرد یک مساله استاندارد، شفاف و قابل‌حل باشد.

تجهیز بزرگ‌ترین آزمایشگاه مرجع معدنی در خاورمیانه

غفارزاده در ادامه در خصوص چاره‌اندیشی برای کمبود تجهیزات آزمایشگاهی و زیرساختی نیز گفت: سیاست هاب در این عرصه، هم‌افزایی و شبکه‌سازی دستگاه‌ها و تجهیزات آزمایشگاهی پراکنده در سطح کشور از یک‌سو، و ایجاد زیرساخت‌های نو با مشارکت شورای سیاست‌گذاری هاب متشکل از معاونت علمی ریاست‌جمهوری، وزارت علوم، وزارت صمت و سایر بخش‌ها از سوی دیگر است.

وی اعلام کرد: در همین چارچوب، تجهیز مرکز تحقیقات مواد معدنی ایران متعلق به ایمیدرو در استان یزد در زمینی به مساحت ۵.۷ هکتار با سرعت دنبال می‌شود تا پس از راه‌اندازی به عنوان قطب مرجع آزمایشگاهی کشور و مجموعه‌ای کم‌نظیر در سطح خاورمیانه، پشتیبان علمی این تحول باشد.

مسوول راه‌اندازی هاب فناوری‌های معدن‌کاری پیرامون سازوکار تشکیل کارگروه‌های اجرایی نیز با اشاره به این که در گستره زنجیره ارزش فناوری، وظیفه هاب تنها سیاست‌گذاری و راهبری است، گفت: سازمان نظام مهندسی معدن در تعریف استاندارد مسائل و خانه معدن در پشتیبانی مهارتی ایفای نقش می‌کنند و شرکت‌های فناور پاسخ‌ها را در بستر نوآوری باز ارائه می‌دهند.

وی متذکر شد: کارگروه‌های تخصصی ذیل سازمان نظام مهندسی معدن استان با حضور مستقیم نمایندگانِ صنایع متقاضی و شرکت‌های دانش‌بنیان شکل گرفته‌اند تا هدف اصلی یعنی دستیابی به فناوری‌های فرآوری سبز و با راندمان بالا را عملیاتی سازند.

ابعاد نقشه راه ۵ ساله و تقدم هوشمندسازی در دو سال اول

غفارزاده با اعلام این که نقشه راه برای افق پنج ساله این هاب بر اساس سیستم نوآوری تدوین شده است که نیازمند پایش و بازنگری مستمر شش‌ماهه است، به تشریح محور‌های ۱۰ گانه آن پرداخت و گفت: مدیریت هوشمند انرژی و محیط‌زیست، آب و پساب، باطله‌ها و پسماند‌ها با رویکرد اقتصاد چرخشی، بهینه‌سازی فرآیند و عملیات با فناوری‌های نوین، نگهداری و تعمیرات هوشمند، مدیریت هوشمند ایمنی و ارتقای سلامت شغلی، هوشمندسازی زنجیره تامین، توسعه مدیریت منابع انسانی مبتنی بر فناوری، توسعه و تولید محصولات جانبی، توسعه فرآورده‌های صنایع پایین‌دستی این محور‌ها هستند.

وی در خصوص اولویت‌بندی اجرایی این محورها، اذعان کرد: اگرچه چالش‌ها در تمامی این حوزه‌ها تبدیل به مساله می‌شوند و پرداختن به موضوعات آب، پساب، باطله و محیط‌زیست تعطیل‌پذیر نیست، اما تمرکز اجرایی در سال‌های اول و دومِ نقشه راه، بر مدار «هوشمندسازی» قرار دارد.

این مسوول جایگاه دبیرخانه هاب در پارک علم و فناوری یزد به عنوان دبیرخانه شبکه پهنه فناوری معدنکاری کشور از سوی وزارت علوم را مزیتی بی‌بدیل دانست که دسترسی به بانک اطلاعاتی جامع، چالش‌ها و همه شرکت‌های فناور در این حوزه در سراسر ایران را ممکن ساخته است.

وی همچنین اعلام کرد: مذاکرات راه‌اندازی کارگزار فن‌بازار تخصصی منطقه‌ای یزد و تجمیع پیشنهادات کارگزاران سراسر کشور در حال انجام است.

به گفته غفارزاده، با تعیین این محورها، تمامی بازیگران هر حلقه احصا شده‌اند و کارگزاران تخصصی نیز برای شتاب‌بخشی به هم‌گرایی اضلاع مختلف به کار گرفته شده‌اند چرا که سرمایه اصلی پیشبرد این نقشه راه، شبکه‌سازی و اعتمادسازی دوسویه است.

وی با بیان این که هاب ملی به شکل یک تصمیم‌گیرنده تحکمی یا مطلق عمل نمی‌کند و با جهت‌گیری‌ها منعطف و بر پایه خروجی کارگروه‌ها، شرایط روز و داده‌های کشور تنظیم و تسهیلات و منابع به سمت آن سرازیر می‌شود؛ یادآور شد: برای مثال اقدام در حوزه بهینه‌سازی انرژی خودبه‌خود ارتقای بهره‌وری تولید را به دنبال دارد؛ تمام تعاملات بر مبنای منطق کارشناسی و تفاهم دوسویه با صنایع به منظور تکوین زنجیره ارزش پیش می‌رود نه رویکرد دستوری.

دانش داخلی دارایی ملی است؛ هاب فقط موانع را برمی‌دارد

مسوول راه‌اندازی هاب فناوری‌های معدن‌کاری در پاسخ به پرسشی درباره توان تولید انبوه شرکت‌های فناور معدنی داخل کشور، تصریح کرد: شرکت‌های ایرانی از دانش و توانمندی بسیار بالایی در مهندسی معکوس و نمونه‌سازی برخوردارند و تعدادی از آنها هم‌اکنون در ارائه راهکار‌های هوشمندسازی به معادن کشور پیشتاز هستند؛ تمام این شرکت‌ها در سراسر کشور دارایی‌های هاب محسوب می‌شوند و تمرکز ما صرفا بر رفع موانع و ایجاد زیرساخت برای شکل‌گیری اعتماد متقابل به توانمندی آنهاست.

وی درباره تامین منابع مالی هاب از سوی معادن نیز با اشاره به این که بی‌تردید بهره‌برداری از انفال و منابع ملی، مسوولیت‌های روشنی در قبال توسعه جامعه و منطقه به همراه دارد، عنوان کرد: در این راستا ظرفیت‌های قانونی بسیار ارزنده‌ای همچون قانون جهش تولید دانش‌بنیان وجود دارد که مستقیما می‌تواند به تقویت بنیه زنجیره ارزش خود این صنایع بازگردد؛ ظرفیتی که تاکنون مغفول مانده و رسالت هاب، آزادسازی این منابع، حذف بروکراسی‌ها و کاهش ریسک برای شکوفایی شرکت‌هاست.

معدن، نفتِ فردا؛ عناصر خاکی تضمین‌کننده اقتدار اقتصادی کشور

غفارزاده در واکنش به این سوال که سهم مردم یزد از معادن فقط آلودگی و تخریب جاده‌هاست، به مقایسه تاریخی صنایع نفتی و معدن پرداخت و با بیان این که از کنار فناوری معدنی می‌توان ارزش افزوده‌ای قابل توجهی به دست آورد که باعث توسعه و اشتغال شود، گفت: در دهه‌های گذشته نفت نیز با خام‌فروشی همراه بود و بومیان منطقه بهره کمی از آن داشتند، اما با حاکمیت فناوری، ارزش افزوده ایجاد شد؛ صنعت معدن نیز دقیقا در همین برهه تاریخی قرار دارد.

وی با اشاره به این که هاب با تزریق فناوری، زمینه ماندگاری نخبگان دانشگاهی در استان یزد را مهیا می‌کند، افزود: علاوه برآن و برخلاف تصور سنتی که معدن را صرفا محیطی خشن و مردانه می‌دانست، تنوع زنجیره ارزش معدنکاری نوین، حوزه‌های فراوانی دارد که زمینه اشتغال تخصصی و اثرگذار بانوان را کاملا فراهم می‌سازد که این موضوع کاهش نرخ بیکاری بانوان فارغ‌التحصیل این حوزه را در پی خواهد داشت.

وی با تاکید بر این که در افق اقتصاد آینده جهان، عناصر نادر خاکی نقشی به مراتب مهم‌تر از نفت ایفا خواهند کرد، خاطرنشان کرد: تسلط به دانش استحصال و بومی‌سازی این ذخایر با تکیه بر دانشمندان داخلی، تضمین‌کننده اقتدار اقتصادی و ملی کشور خواهد بود.

اتاق بازرگانی یزد؛ فونداسیونِ محکم معماری نوین هاب ملی معدن

غفارزاده درخصوص نقش اتاق بازرگانی در شکل‌گیری و راه‌اندازی این هاب نیز با بیان این که نهاد مذکور به واسطه حضور مؤثر صاحبان صنایع و خانه معدن به عنوان تشکل ارائه دهنده بستر فعالیت معادن خصوصی، نقشی کلیدی و کاتالیزوری در این ساختار ایفا می‌کند، تصریح کرد: همکاری و همراهی این نهاد با ما فوق‌العاده حائز اهمیت است چرا که به تبدیل شدن چالش‌ها و نیاز‌های اولیه بخش معدن به مسائل دقیق فناورانه یاری می‌رساند.

وی تاکید کرد: هم‌افزایی شکل‌گرفته میان اتاق بازرگانی، خانه معدن، سازمان نظام‌ مهندسی معدن، اداره کل صنعت معدن و تجارت و پارک علم و فناوری، بستر مناسبی را فراهم می‌کند تا با تجمیع و هدایت منابع در راستای توانمندسازی اعضا، روند دستیابی به فناوری‌های نوین به شدت تسریع شود.

به گفته این مسوول، اگر ساختار این هاب را به یک بنا تشبیه کنیم؛ نقشه راه، چارچوب کلی آن را ترسیم می‌کند، اما اتاق بازرگانی در مقام «فونداسیون و پیِ اولیه» این بنا عمل می‌کند چرا که نقش این نهاد در شناسایی و تعریف حلقه اولیه نیاز‌ها و چالش‌ها بی‌نهایت پررنگ است.

غفارزاده در پایان با بیان این که تاکنون تعاملات سازنده و درخشانی میان اتاق بازرگانی و پارک علم و فناوری در اکوسیستم استان و با همراهی مدیران ارشد انجام گرفته است، ابراز امیدواری کرد تا از طریق هم‌افزایی، طراحی دقیق، جهت‌دهی هدفمند و همکاری‌های شبکه‌ای، فرآیند تکمیل زنجیره ارزش بیش از پیش شتاب گیرد.

منبع: معدن‌نامه

اشتراک در تلگرامLinkedIn ↗

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جست‌وجوی پیشرفته اخبار

با تیتر، موضوع یا نام شرکت جست‌وجو کنید. فقط خبرهای عمومی منتشرشده نمایش داده می‌شوند.

همه فیلترها و جست‌وجوی پیشرفته