بازدید خبر: 1
احسان رنجبران_ پایگاه خبری «معدن نامه»: مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی با عنوان «بررسی وضعیت تأمین برق در تابستان سال ۱۴۰۵» اعلام کرده است که افزایش ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر و بهبود شرایط نیروگاه‌های برق‌آبی ناشی از افزایش بارندگی‌ها، بخشی از کسری تولید برق کشور را جبران کرده است، اما همچنان شکاف قابل توجهی میان عرضه و تقاضای برق وجود دارد.
بر اساس این گزارش در سناریوی واقع‌بینانه حداکثر توان قابل تأمین شبکه برق کشور در تابستان امسال حدود ۶۸ هزار و ۴۲۰ مگاوات برآورد شده، درحالی‌که تقاضا از مرز ۸۱ هزار مگاوات عبور خواهد کرد. به‌این‌ترتیب ناترازی برق در ساعات اوج مصرف به ۱۳ هزار و ۶۴۰ مگاوات می‌رسد. این رقم هرچند نسبت به ناترازی حدود ۱۴.۷ هزار مگاواتی سال گذشته اندکی کاهش یافته، اما همچنان نشان‌دهنده تداوم بحران مزمن کمبود برق در کشور است.
آسیب جنگ به نیروگاه‌ها و افزایش فشار بر شبکه
یکی از مهم‌ترین بخش‌های این گزارش به آثار جنگ و آسیب وارد شده به زیرساخت‌های انرژی اختصاص دارد. برآوردهای مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد حدود ۴۸۰۰ مگاوات ظرفیت نیروگاهی کشور عمدتاً در قالب نیروگاه‌های خودتأمین صنایع پتروشیمی و فولادی از مدار خارج شده است.
در میان واحدهای آسیب‌دیده، نیروگاه‌های متعلق به صنایع پتروشیمی خلیج فارس، پتروشیمی بندر امام، مبین انرژی خلیج فارس، دماوند انرژی عسلویه و همچنین نیروگاه‌های مرتبط با فولاد مبارکه قرار دارند.
اگرچه بخشی از مصرف صنایع آسیب‌دیده نیز حذف شده است، اما خروج این نیروگاه‌ها موجب شده حدود ۸۰۰ مگاوات از برق مازاد تزریقی به شبکه از دست برود و هم‌زمان حدود ۱۰۰۰ مگاوات بار جدید به شبکه سراسری منتقل شود. در نتیجه فشار مضاعفی معادل حدود ۱۸۰۰ مگاوات به شبکه برق کشور وارد شده است.
صنعت همچنان سپر اصلی مدیریت مصرف
گزارش مرکز پژوهش‌ها تأکید می‌کند که طی سال‌های اخیر بار اصلی مدیریت ناترازی برق بر دوش بخش صنعت قرار گرفته است.
بررسی‌ها نشان می‌دهد درحالی‌که صنایع بزرگ تنها حدود ۱۰ درصد مصرف برق پیک کشور را به خود اختصاص می‌دهند، بیش از ۵۵ درصد کاهش مصرف اعمال شده در زمان اوج بار از طریق محدودیت فعالیت همین صنایع تأمین شده است.
مرکز پژوهش‌های مجلس هشدار داده است که ادامه این روند می‌تواند به کاهش بهره‌وری، اختلال در زنجیره تأمین، افت تولید صنعتی، کاهش صادرات و تضعیف رشد اقتصادی منجر شود.
این گزارش همچنین به آثار خاموشی‌ها بر صنایع معدنی، فولادی و پتروشیمی اشاره کرده و تأکید دارد که اعمال محدودیت‌های گسترده بر مصرف برق صنایع، فراتر از یک مسئله فنی، به چالشی اقتصادی برای تحقق اهداف رشد صنعتی کشور تبدیل شده است.
امید به برق‌آبی‌ها پس از افزایش بارندگی
یکی از نقاط امیدوارکننده گزارش، بهبود وضعیت نیروگاه‌های برق‌آبی است. بر اساس آمار ارائه شده، میزان بارندگی کشور تا پایان فروردین‌ماه امسال به ۲۰۸ میلی‌متر رسیده که نسبت به ۱۱۸ میلی‌متر سال گذشته بیش از ۷۵ درصد افزایش نشان می‌دهد.
در نتیجه توان تولیدی نیروگاه‌های برق‌آبی در سناریوی واقع‌بینانه برای تابستان ۱۴۰۵ حدود ۹۳۸۳ مگاوات پیش‌بینی شده است که این رقم نسبت به سال گذشته بیش از ۲ هزار مگاوات افزایش دارد و می‌تواند بخشی از کمبود برق کشور را جبران کند.
جهش تجدیدپذیرها: فرصتی جدید برای شبکه
مرکز پژوهش‌ها همچنین از رشد کم‌سابقه ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر خبر داده است. بر اساس این گزارش، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر که در سال گذشته حدود ۱۶۰۰ مگاوات بوده، امسال به حدود ۶۰۰۰ مگاوات خواهد رسید. البته کارشناسان مرکز پژوهش‌ها یادآور شده‌اند که ظرفیت اسمی نیروگاه‌های خورشیدی الزاماً به معنای تولید برق در زمان اوج مصرف نیست و به دلیل وابستگی به تابش خورشید، توان عملیاتی این نیروگاه‌ها در سناریوی واقع‌بینانه حدود ۴۰۸۹ مگاوات برآورد شده است.
گزارش همچنین هشدار می‌دهد که توسعه گسترده نیروگاه‌های خورشیدی اگر با برنامه‌ریزی مناسب همراه نباشد، می‌تواند موجب انتقال بخشی از ناترازی برق از ساعات روز به ساعات شب شود که این موضوع احتمال افزایش خاموشی‌های شبانه را در پی خواهد داشت.
زمستان پیش رو و نگرانی بزرگ‌تر
مرکز پژوهش‌های مجلس معتقد است چالش اصلی صنعت برق نه در تابستان، بلکه در زمستان پیش رو خواهد بود. طبق این گزارش آسیب‌های وارد شده به زیرساخت‌های گاز کشور موجب کاهش ظرفیت تولید روزانه گاز تا حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب شده است. در نتیجه سقف تولید گاز کشور از حدود ۸۰۰ میلیون مترمکعب به نزدیک ۶۰۰ میلیون مترمکعب در روز کاهش یافته است.
گزارش هشدار می‌دهد در صورت عدم ذخیره‌سازی سوخت مایع نیروگاه‌ها و عدم ذخیره‌سازی گاز در مخازن زیرزمینی، تأمین سوخت نیروگاه‌ها در فصل سرد با مشکلات جدی روبه‌رو خواهد شد.
برآوردهای مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد کاهش هر یک میلیون مترمکعب گاز تحویلی به نیروگاه‌ها می‌تواند حدود ۱۶۰ مگاوات از ظرفیت تولید برق کشور را کاهش دهد.
راهکارهای پیشنهادی برای عبور از بحران
مرکز پژوهش‌های مجلس برای مدیریت وضعیت برق در کوتاه‌مدت، تداوم برنامه‌های مدیریت مصرف، جابه‌جایی بار صنایع، افزایش مصرف مازوت در نیروگاه‌ها، استفاده از مازوت در صنایع سیمان برای آزادسازی گاز، واردات برق از کشورهای همسایه و توسعه طرح‌های پاسخگویی بار را پیشنهاد کرده است.
در افق بلندمدت نیز اصلاح اقتصاد صنعت برق، توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر و هسته‌ای، تکمیل واحدهای سیکل ترکیبی، توسعه نیروگاه‌های خودتأمین صنایع، هوشمندسازی شبکه توزیع و شکل‌دهی بازارهای منطقه‌ای برق از جمله مهم‌ترین راهکارهای ارائه شده در این گزارش به شمار می‌روند.
رفع ناترازی با نیروگاه جدید یا مدیریت مصرف؟
شاید مهم‌ترین نتیجه‌گیری گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس این باشد که همه ناترازی برق کشور ناشی از کمبود ظرفیت تولید نیست. بر اساس محاسبات انجام شده، حدود ۸۲ درصد ساعات تابستان دارای ناترازی کمتر از ۱۰ هزار مگاوات هستند و تنها در حدود ۱۸ درصد ساعات، کسری برق از این رقم فراتر می‌رود. نویسندگان گزارش معتقدند بخش عمده ناترازی برق کشور را می‌توان از طریق افزایش بهره‌وری نیروگاه‌ها و احداث حدود ۸ هزار مگاوات ظرفیت جدید جبران کرد و برای بخش باقی‌مانده باید از ابزارهای مدیریت مصرف، پاسخگویی بار و بهینه‌سازی مصرف استفاده شود.
آنچه از مجموع گزارش برمی‌آید آن است که صنعت به‌ویژه صنایع معدنی، فولادی و انرژی‌بر، همچنان در خط مقدم مقابله با ناترازی برق قرار دارند و تا زمان توسعه پایدار ظرفیت تولید و اصلاح ساختار اقتصادی صنعت برق، خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده و محدودیت مصرف همچنان بخشی از واقعیت فعالیت این صنایع خواهد بود.